Tekstovi

ČARŠIJSKA, JUNUZ-ČAUŠEVA DŽAMIJA U KONJICU

Čaršijska ili Junuz-čauševa džamija vjerovatno je najstarija i, prema poziciji u urbanom tkivu naselja, najznačajnija džamija u Konjicu. nalazi neposredno uz kamenu ćupriju u Konjicu. Prema tradiciji, gradnja ovog objekta se pripisuje izvjesnom Junuz-čaušu, a datira se u XVI vijek, prije popisa Hercegovačkog sandžaka iz 1585. godine u kojem se spominje kao džamiji smještenoj u mahali džemata muslimana. Tada su u njoj bili zaposleni imam i hatib, te mujezin.

Iznad ulaza u džamiju se nalazi natpis u stihovima na arapskom jeziku uklesan u kamenu ploču veličine 70 x 40 cm. Tekst natpisa smješten je u šest elipsastih polja, pisan nesh-pismom:

„Ibrahim je u ime Allaha, utrošio imetak i oživio (obnovio) džamiju, a u trošenju je prednjačio nad ostalim svijetom, pa neka ga poživi i zadovolji Stvoritelj svjetova. Prilikom oživljavanja njena (džamije), izrekoh joj hronogram:Ovo je svrha dobrih ljudi i dom onih koji ničice padaju.“ (1033. h.=1623/24.)

Godina hronograma nije ispisana brojkama, nego je izražena samo u ebdžedu u posljednjem stihu.

Natpis iznad ulaznih vrata u džamiju

Mihrab i minber

 

Opis džamije

Čaršijska džamija u Konjicu pripada tipu jednoprostornih džamija pokrivenih četvorovodnim krovom, sa unutrašnjom drvenom kupolom i kamenom munarom prislonjenom uz objekat.

Džamija ima dimenzije 10,50×14,90 metara. Sastoji se od jednoprostornog molitvenog prostora kvadratne osnove sa stranicama čije su dimenzije 8,50x 8,50 m, trijema sa sjeverozapadne strane i kamene munare sa jugozapadne strane. U enterijeru džamija je natkrivena osmougaonom drvenom kupolom, a sa spoljne strane je pokrivena kosim četvorostrešnim krovom.

 

Sa sjeverozapadne strane objekta nalazi se trijem sa sofama čije su dimenzije 10,65×4,35 metara, sa srednjim prolazom čija je širina 2,27 metara. Od nivoa terena sofe su podignute u prosjeku za 68 cm. Trostrani krov trijema nosi ukupno 10 drvenih stubova od kojih osam ima osmostraničnu osnovicu, a dva, koja su prislonjena uz sjeverozapadni zid džamije, imaju šest stranica. Dimenzije presjeka stubova iznose od 23×23 pa do 25×25 cm. Širina svake stranice iznosi prosječno 10 cm. Karakteristično je da pojedini stubovi trijema džamije imaju različite baze – kod nekih su baze četvorostranične, kod nekih osmostranične, a pojedini uopšte nemaju baza. Stubovi su međusobno povezani drvenom gredom. Između stubova su postavljeni prelomljeni (vitičasti) lukovi sa ispunom od dijagonalno složenih drvenih letvica sličnih drvenom mušepku.

Centralnim dijelom prostora sofa dominira  profilisani kameni portal izvučen iz ravni džamijskog zida 30 cm. Širina ulaza u džamiju iznosi 1,23 metra. Kamene dovratnike, širine 25 i debljine 16 cm, povezuje nadvratnik sastavljen od pet kamenih blokova – pravilnih lučnih segmenata sa srednjim kamenom visine 34 i širine 30 cm sa gornje, odnosno 20 cm sa donje strane. Kameni prag džamije je visok 15 cm.

Centralni molitveni prostor predstavlja kubus dimenzija 8,50×8,50 metara. Visina zida do krovnog vijenca iznosi približno 5,90  metara.

Uz cijeli sjeverozapadni zid postavljen je mahfil kome se pristupa preko stepeništa munare. Dimenzije mahfila iznose 8,50×2,64 metra. Sastoji se od dva pravougaona dijela postavljena uz sjeverni i zapadni ugao džamije. Dimenzije svakog pravougaonog dijela mahfila iznose 3,37×2,64 metra. Ova dva dijela međusobno su povezana pasarelom dimenzija 2,00×0,86 metara. Ukupna površina mahfila iznosi 20,0 m². Drvena konstrukcija mahfila se oslanja na hatulu postavljenu u sjeverozapadnom zidu i na konstrukciju  koju sačinjavaju kamene grede, debljine 15 cm, oslonjene na šest kamenih osmostraničnih stubova visine 2 metra. Stubovi su završeni jednostavnim kapitelom visine 14 cm. Ograda mahfila, visine 67 cm, takođe je od kamena, a njena debljina iznosi 7 cm. Gornja stranica ograde ima jednostavnu profilaciju. Pod mahfila  je daščani. Konstrukcija mahfila (gledano sa donje strane) bila je sakrivena drvenim daskama, dekorisanim geometrijskim ukrasima sačinjenim od niza drvenih letvica. Rubne daske su bile oslikane biljnim ornamentom. Dio mahfila smješten uz sjeverni ugao džamije u nekom ranijem periodu je urađen od betona (stubovi, grede i ograda). Izvorno je džamija mahfile imala samo uz južni ugao džamije od munare do ulaznih vrata.

prostor mihraba ima širinu 2,00 m i visinu oko 3,20 metara. Izvučen je iz ravni zida za 15 cm. Profilisani okvir ima širinu od 56 cm, a sedmostrana mihrapska niša je široka 88 cm.

Kameni minber ima dimenzije 2,90 x 0,77 m sa visinom od približno 4,50 m. Sastavljen je od tri dijela:

– portala sa stepeništem i kamenom ogradom,

– gornjeg dijela koji nose četiri stuba povezana vitičastim lukom i bočnih trouglastih stranica.

Visina portala minbera iznosi 1,92 metra. Kamena ograda je profilisana, kao i dijelovi bočnih trouglastih ploha. Visina ograde iznosi 90 cm. U podnožju bočnih stranica se nalaze jedna veća i dvije manje niše završene plitkim vitičastim lukom. Veća niša, čija širina iznosi 50 cm, a visina 1,60 metara, predstavlja prolaz ispod minbera. Do 2004. godine ovaj prolaz je bio zatvoren drvenim mušepkom. Minber je bio bojen kao i ostali dijelovi džamije urađeni od kamena.

Ispod četvorovodnog krova džamije se nalazi potkonstrukcija u vidu osmougaone kupole. Osmougaona osnova formirana je pomoću dijagonalnih greda. Iz svakog ugla takve osmougaone osnove izlaze remenate, koje su na vrhu konstrukcije upete u tjemeni prsten. Na taj način je formirana kriškasta kupola koja je sa donje strane pokovana daskama. Prelaz iz ravne tavanice u kupolu je bio dodatno naglašen dekoracijom u vidu rešme (dekorisana čeona daska).

Prozorski otvori na džamiji su postavljeni u dva pojasa osim sa sjeverozapadne (ulazne) strane, gdje su gornji prozorski otvori pri nekoj od intervencija zazidani, ali su ostala vidljiva njihova mjesta. U prvom horizontalnom pojasu na svakoj od fasada džamije su postavljena po dva pravougaona prozorska otvora (dimenzija 90×146 cm/širina x visina). Prozori na jugoistočnom mihrapskom zidu su drugačiji od ostalih prozora, jer se na njima, iznad natprozornika, nalazi otvor svijetlih dimenzija 110×60 cm, iznad koga je izveden kameni prelomljeni luk. Tragovi tranzena nisu vidljivi. Kod ostalih prozorskih otvora do 2004. godine dio iznad prozora je bio zazidan i naglašen prelomljenim lukom izvedenim u malteru. U intervenciji koju su izvele džematlije po uzoru na prozorske otvore mihrapskog zida dio iznad ostalih prozora je probijen i izveden je svojevrstan prelomljeni luk. Svijetle dimenzije ovog novog elementa iznose 112×62 cm.

Prozorski okviri u enterijeru džamije su izvedeni od pješčara sa bogatijim i složenijim profilacijama. Na njima su vidljiva mjesta za postavljanje demira. Iz ovoga može da se zaključi da su ovi elementi prilikom neke od intervencija prebačeni u enterijer objekta (možda u vrijeme njene prve obnove) ili potiču sa neke druge džamije. Prozorski otvori na sofama su bogatije dekorisani od ostalih prozorskih otvora. Debljina kamenog okvira iznosi od 20 do 22 cm. Sa spoljne strane prozora su postavljeni demiri od kovanog gvožđa, a sa unutrašnje su bili postavljeni drveni kapci. Prozori drugog horizontalnog pojasa imaju dimenzije 88×178 cm (visina do tjemena luka), postavljeni su u istim vertikalnim osovinama kao i prozori prvog. Prozori imaju završetak, takođe, naglašen prelomljenim lukom. Sa obje strane prelomljeni luk je uvučen prosječno 5 cm u odnosu na ravan zida.

Zidovi džamije su urađeni od krečnjaka sa krečnim malterom kao vezivnim sredstvom i njihova debljina iznosi u prosjeku 75 cm. Sa spoljne strane zidovi su danas omalterisani produžno – cementnim malterom. U enterijeru zidovi su, takođe, omalterisani i okrečeni. Džamija je pokrivena četvorovodnim krovom. 29.07.2015. godine počeli su radovi na uklanjanju limenog pokrova Junuz-čauševe  (Čaršijske) džamije u Konjicu a u cilju realizacije projekta kojeg je finansijski podržala Općina Konjic i Federalno ministarstvo kulture i sporta uz dozvolu Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika BiH kojim je Čaršijskoj džamiji u Konjicu vraćen njen izvorni izgled. U okviru ovog projekta limeni pokrov džamije zamijenjen je kamenim pločama a izvršeni su i potrebni restauratorski zahvati i na džamijskom parteru.

Munara

Visina kamene  munare bez alema iznosi 30 metara. Munara je izvedena od kamena, a sastoji se od postolja, poligonalnog (dvanaestostraničnog) tijela munare, šerefe, kace i završne kupe sa metalnim alemom. Šerefa nije dekorisana. U unutrašnjosti munare je postavljeno kameno stepenište. Pojedini blokovi su urađeni od sedre. Ulaz u munaru se nalazi u zapadnom uglu džamije. Munara je tokom agresije na BiH 1992-1995. godine bila teško oštećena tenkovskim projektilima te je ista nakon agresije renovirana na način da je pažljivo „demontirana“ te ponovo od istog materijala sagrađena.

 

Harem džamije

U haremu džamije nalazi se šehidsko mezarje. U toku oružane agresije na Republiku Bosnu i Hercegovinu (1992-1995.) na prostoru opštine Konjic 490 branilaca dalo je svoje živote za slobodu. Od tog broja  tijela 102 šehida su ukopana u šehidskom mezarju kod Čaršijske džamije.

U haremu džamije  nalazi se dvadesetak starih nišana s početka 19 st. Među njima se nalaze i nišani nad navodnim mezarom Junuz-čauša. Na ovom nišanu nema nikakvog natpisa. Uzglavni nišan sa turbanom na prevoj visok je 1,25 metara, ima osnovu dimenzija 18×18 cm. Nožni nišan je izrađen u obliku stele visine 1,18 metara sa osnovom čije su dimenzije 32×10 cm. Na ovom nišanu je uklesana rozeta. Ovaj spomenik je najstariji u haremu.

Mezar Junuz-čauša

Od ostalih nišana u haremu natpise imaju sljedeći nišani:

Nišan Ferhat-bega: Na uzglavnom nišanu, koji ima formu ulemanskih nišana, uklesan je sljedeći natpis smješten sa dvije strane nišana.

„1255 (1839/40). (Bože) koji praštaš grijehe i pokrivaš ljudske mane, oprosti mi grijehe i pokrij moje mane tvojom milošću. Umrli i upokojeni Ferhat-beg, sin Ahmed-bega. Za njegovu dušu (prouči) Fatihu. Kada mu je stigao poziv ‘Vrati se’ odazvao se sudiji svih robova (ljudi)...

Ostali datirani nišani u groblju uz Čaršijsku džamiju pokazuju da su u haremu sahranjeni:

– Almasa, kći hadži Jusuf-age, 1278.hidžretske (1861/62) godine (slika);

– Fatima, kći Avdage Prohe, supruga Kadića Nedžib-efendije, umrla 1285. hidžretske (1868/69) godine.

– Omer, sin Mula Mehmeda, umro 1252. hidžretske (1836/37) godine;

– Abdulah, sin hadži Mustafe Prohe, 1278. hidžretske (1861/62) godine;

 

Nišan Derviš-paše Čengića

 

U haremu se nalazi ukrašen masivan kameni sarkofag na koji su postavljena dva nišana. Uzglavni nišan je završen plitkim fesom i kićankom, a nožni je ukrašen lozom s grozdovima. I na vrhu nožnog spomenika se nalazi ukrašeno ispupčenje. Spomenik se nalazi u posebnoj gvozdenoj ogradi.

Na uzglavnom nišanu na dvije strane je uklesan hronogram u pjesmi na turskom jeziku talik-pismom. Ispod ovog natpisa je i sljedeći tekst u latinici:

„Derviš-paša Čengić, otomanski zborni zapovjednik, umro godine 1874.“

Derviš Čengić, zvani Dedaga, rođen je 1823. godine u Kuli Fazlagića. On je kao osamnaestogodišnjak naslijedio velikoga oca Smail-agu nakon njegove mučke pogibije. Umro je u Konjicu na putu iz Gacka u Sarajevo 1272. hidžretske godine (1874). U borbama s Crnogorcima teško je ranjen.

Čengići su stara bosanska aristokratska porodica, koja je nekad bila veoma bogata i uticajna. Najstariji pisani dokumenti o Čengićima potiče iz daleke 1498. godine. Od svih plemićkih loza ova je dala najviše vojskovođa, ratnika i drugih odličnika, sedam sandžak-begova i paša, te još više alajbega, muteselima i kapetana.

Dedaga je uglavnom boravio u Sarajevu gdje je izgradio raskošnu vilu u onom dijelu grada koji se naziva Čengić Vila. Njegova kćerka Almasa-hanuma bila je rodica dr. Safvet-bega Bašagića. Osim kćerke, iza Dedage ostadoše još tri sina.

Iako je umro relativno mlad, Dedaga Čengić je za života nesebično potrošio veliki novac na osnivanje svog vakufa koji je bio utemeljen u Mostaru.

Sredstvima iz Dedagina vakufa obnovljena je Ali-hodžina džamija, koju su kasnije Mostarci od milja zvali Dedagina džamija. Ali-hodžina džamija obnovljena je iz sredstava Vakufa kojeg je Dedaga ostavio u Mostaru. Mostarci su ovu džamiju poslije obnove zvali i Dedagina džamija. (Hamdija Kreševljaković, “Čengići”, Sarajevo 1959., str.22 i 23).

Prema dokumentu Vakufske direkcije u Sarajevu Vakuf džaniije Derviš-paše (Dedage) Čengića na Raljevini (Ali-hodžine džamije) sačinjavao je ova dobra: kuća 222 m2, kuća 212 m2, voćnjak 916 m2 i džamija 1080 m2 – ukupno 2430 m2.

Stradanje objekta u agresiji 1992-1995.

U vrijeme rata u Bosni i Hercegovini (1992-1995.) džamija je više puta pogođena artiljerijskim granatama. Oštećeni su bili krovna konstrukcija, enterijer i zidovi objekta, a munara je pogođena više puta direktnim hicima.

IMAMI ČARŠIJSKE DŽAMIJE

Dragocjeni podaci o službenicima u džamijama nalaze se u tzv. ruznamče defterima[1]. O Čaršijskoj džamiji u defteru je bilo ukupno pet zabilješki od kojih se jedna odnosila na imenovanje mualima u džamijskom sibjan-mektebu, jedna na imenovanje vaiza, dvije na imenovanje mualima i imama i jedna na imenovanje imama:

Mjesto mualima (učitelja) u džamijskom mektebu je ostalo upražnjeno. Na zahtjev Ali ef. Kadje izdat je carski berat 1123. H (1711/12) godine, Ibrahimu, sinu Muhammedovom;

Dužnost vaiza obavljao je Mustafa ali za to mjesto nije izdat carski berat. Na zahtjev naiba Ahmeda, to mu je mjesto potvrđeno carskim beratom iz 1183. H (1769/70) godine;

Dužnost imama i mualima (učitelja) u mektebu je obavljao Abdullah, ali je te dužnosti razriješen, pa je mjesto ostalo upražnjeno. Na zahtjev naiba kadije Ali ef. na to mjesto je carskim beratom iz 1183. H (1769/70) godine imenovan  njegov sin Ibrahim;

Dužnost imama i mualima (učitelja) obavljao je Osman halifa, koji je umro, pa je mjesto ostalo upražnjeno. Na zahtjev naiba kadije Ali ef. na to mjesto je carskim beratom iz 1186. H (1772/73) godine imenovan Mehmed halifa;

Dužnost imama i mualima (učitelja) obavljao je Mehmed halifa, koji je ovu dužnost samovoljno napustio, pa je to mjesto ostalo upražnjeno. Na zahtjev naiba Ali ef. na to mjesto je carskim beratom iz 1187. H (1773/74) godine imenovan Husein halifa.

U novije vrijeme imami Čaršijske džamije bili su: Osman ef. Dedić, Mustafa ef. Bešlić,  Smajil ef. Prevljak, Ahmed ef. Zatega,  Mustafa ef. Prljača, Razim ef. Čolić, Nazif ef. Garib, Mesud ef. Džajić, Hafiz Harun ef. Efendić, Almir ef. Hondo, Esad ef. Bajić i Jasmin ef. Drpljanin.

 

JEDNA PREDAJA O VAKIFIMA TEKIJSKE I ČARŠIJSKE DŽAMIJE

Na osnovu memoara Mehmedi – Faika Alagića iz Konjica pod naslovom “Povijest jedne porodice”1] nalazimo još nekoliko podataka o vakifima dvije konjičke džamije. Budući da je graša njegovih memoara dosta zanimljiva donosimo jedan manji dio iz njih zadržavajući donekle jezički oblik u kom su pisani: “…Najprvi je bio Salih koji jest došao sa sultan Mehmedom kada je zaposjedao Bosnu iza hidžretske 867.g. (1463) te se naselio u konjičkom kotaru u selu Bijeloj gdje imao lijep posjed i gdje sebi kulu načinio…Salih je iza sebe ostavio sina Abdulaha koji je živio u Bijeloj i umro 962.g. (po hidžri) te je ostavio dva sina. Jednom je bilo ime Mehmed a drugome Junuz.

Mehmed je stupio u službu carsku 985.g…. Kad je odslužio, povratio se kući 1010.g. i jednu džamiju načinio pod kuršumom (olovom) i kod iste džamije jednu medresu i tekiju. Da se sve izdržava ostavio je gotova novca 700.000 akča i od tih novaca podjelio je polovicu za uzdržavanje u džamiji imama, hatiba, vaščiju, mujezina i u tekiji šejhu i njegovim muridima (učenicima) …a drugu polovicu novca je ostavio da se ukoliko bi se džamija ubuduće obarala ili rušila ponovo može obnoviti…I jest pokraj iste džamije sebi namjestio kulu u kojoj je stanovao te se ista danas nalazi u rukama Mula Osmana Alagića. I jest u istu džamiju dobavio imama iz Carigrada Ali efendiju te mu dao svoju robinju te ga oženio i na selu Džepima pet-šest kuća kmeta dao i otalen je porodica Džumhurova u konjicu od gori rečenog Ali efendije.

Isti Mehmed Čauš, kad je započeo džamiju graditi, najprvo je načinio prema džamiji jednu kuću za mutvaka, tj. za kuhinje, danas zvanu Skenderovu kuću. I u onom vremenu nije bilo kuća do stare ćuprije nego je varoš bila na Pomolu i Vardi blizu grada, te se je odatle proširila varoš uz Neretvu.

Kako je Mehmed Čauš načinio džamiju tako je isto načinio džamiju i njegov brat Junuz Čauš u čaršiji prema staroj ćupriji. Od istog Junuz Čauša nije ostalo porodice … I jest Mehmed Čauš umro u 1033.g. iza hidžreta i ukopan je pred svojom džamijom. Ostavio je sina Aliju kojeg jest za svoga života oženio iz Skoplja tj. iz Gornjeg Vakufa i to sasvim bogatom curom… Isti Alija veoma je junak bio i za očeva života po vojskama se nalazio. Kako je od junaka bio te imao glas, otalen se mi (tj. Alagići) zovemo danas od njega Alagići. I jest Alija umro 1058.g. i ostavio iza sebe dva sina: Ibrahima i Džafera i jednu kćer.

I koliko sam uvidio za Mehmeda i Junuz Čauša i to pronašao u “Naima Tarihu”, tj. u povijesti turskoj kada je bila bitka sa sultan Mehmedom trećim u mašarskoj zemlji na Muhaču, u istoj istoriji se kaže da je bio kod njega Mehmed i Junuz Čauš Bošnjaci 1005Š2].g. te se otalen i svjedoči da su oni veliki novac zadobili i džamije pogradili.

 

TEKST ODLUKE O PROGLAŠAVANJU ČARŠIJSKE JUNUZ ČAUŠEVE DŽAMIJE NACIONALNIM SPOMENIKOM BiH

 

“Službeni glasnik BiH”, broj 75/06.

Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na osnovu člana V stav 4 Aneksa 8 Opšteg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini i člana 39 stav 1 Poslovnika o radu Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 14. do 20. marta 2006. godine donijela je

O D L U K U

I

Graditeljska cjelina– Čaršijska (Junuz-čauš) džamija u Konjicu se proglašava nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine (u daljnjem tekstu: nacionalni spomenik).

Nacionalni spomenik se nalazi na k.č. broj 562, zk. uložak broj 596, k.o. Konjic II, Federacija Bosne i Hercegovine, Bosna i Hercegovina.

Na nacionalni spomenik se primjenjuju mjere zaštite utvrđene Zakonom o sprovođenju odluka Komisije za zaštitu nacionalnih spomenika uspostavljene shodno Aneksu 8 Opšteg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini (“Službene novine Federacije BiH” br. 2/02, 27/02 i 6/04).

II

Vlada Federacije Bosne i Hercegovine (u daljnjem tekstu: Vlada Federacije) dužna je da obezbijedi pravne, naučne, tehničke, administrativne i finansijske mjere za zaštitu i prezentaciju nacionalnog spomenika.

Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika (u daljnjem tekstu: Komisija) utvrdiće tehničke uslove i obezbijediti finansijska sredstva za izradu i postavljanje informacione ploče sa osnovnim podacima o spomeniku i odluci o proglašenju dobra nacionalnim spomenikom.

III

S ciljem trajne zaštite nacionalnog spomenika, utvrđuju se sljedeće zone zaštite:

I zona zaštite obuhvata prostor definisan u tački I stav 2 ove odluke. U toj zoni zaštite  se utvrđuju sljedeće mjere:

–     zabrana izvođenja bilo kakvih daljih radova izuzev konzervatorsko-restauratorskih, shodno odobrenju federalnog ministarstva nadležnog za prostorno uređenje i uz stručni nadzor nadležne službe zaštite nasljeđa na nivou Federacije Bosne i Hercegovine;

–     sa objekta ukloniti sve elemente koji znatno narušavaju autentičnost objekta i koji nisu urađeni u skladu sa principima konzervacije i restauracije (uklanjanje betonske grede koja je postavljena na donji okvir prozora; uklanjanje betonske grede koja nosi konstrukciju mahfila).

IV

Stavljaju se van snage svi sprovedbeni i razvojni prostorno-planski akti koji su u suprotnosti sa odredbama ove odluke.

V

Svako a posebno nadležni organi Federacije Bosne i Hercegovine, kantona, gradske i opštinske službe suzdržaće se od preduzimanja bilo kakvih radnji koje mogu da oštete nacionalni spomenik ili dovedu u pitanje njegovu zaštitu.

VI

Ova odluka dostaviće se Vladi Federacije, federalnom ministarstvu nadležnom za  prostorno uređenje, nadležnoj službi zaštite nasljeđa na nivou Federacije Bosne i Hercegovine, opštinskom organu uprave nadležnom za poslove urbanizma i katastra radi sprovođenja mjera utvrđenih u tač. II – V ove odluke i nadležnom opštinskom sudu radi upisa u zemljišne knjige.

VII

Sastavni dio ove odluke je obrazloženje sa pratećom dokumentacijom koje je dostupno na uvid zainteresovanim licima u prostorijama i na web- stranici Komisije  (http://www.aneks8komisija.com.ba).

VIII

Shodno članu V stav 4 Aneksa 8 Opšteg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini, odluke Komisije su konačne.

IX

Ova odluka stupa na snagu danom donošenja i objaviće se u «Službenom glasniku BiH».

Ovu odluku Komisija  je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Amra Hadžimuhamedović, Dubravko Lovrenović, Ljiljana Ševo i Tina Wik.

Broj: 07.2-02-02-602/03-12  15. marta 2006. godine,  Konjic

 

 PRATEĆI OBJEKTI

Kao prateći objekti ove džamije i njenog vakufa je i zgrada medrese i ženskog mekteba.

Medresa je smještena južno od džamije, van ograde harema. Ovo je stoljećima bila glavna škola-medresa u Konjicu, koju su pohađali mahom mještani, iz grada i okoline, a kasnije i iz drugih mjesta Hercegovine. Ova medresa je pred Drugi svjetski rat bila i jedina medresa u cijeloj Hercegovini. Svakako da je zgrada bila dotrajala, pa Mujaga Proho, da bi učinio neki hajrat, obnovi ovu medresu 1860. godine, koja se prozva po njegovom ocu Junuz-agi – Medresa Junuz-age Prohe.

Prije temeljite adaptacije 1935. godine zgrada medrese je bila kvadratnog oblika, zidana od kamena u krečnom malteru, s tim što se u sredini nalazio slobodan nenatkriven prostor (popločana avlija). Krov je na sve četiri strane bio na dvije vode i pokriven pločom. Prozori su bili dosta mali. Bilo je nekoliko soba među kojima jedna poveća, koja je služila kao učionica, i jedna, nešto manja, koja je služila kao dershana (predavaonica). Veličina zgrade je bila, po svemu sudeći, 14 x 11 metara, a visina oko tri metra. Poslije 1935. godine medresa je temeljito adaptirana i prostorije prilagođene savremenom izgledu, pa je tako izmijenjen i krov i stavljen crijep. Ugrađeni su novi i veći prozori s krilima, izmijenjena sva vrata, podovi, a umjesto šišeta postavljen plafon. U medresi se do tada učio ahlak, akaid, učenje Kur’ana, tedžvid, tefsir, arapski i turski jezik. Te godine je i nastava reorganizovana i uvedeni su svjetovni predmeti: zemljopis, povijest, srpskohrvatski jezik, matematika, higijena i još neki drugi. Svake sedmice su dolazili profesori iz Sarajeva rahmetli Hazim Tulić i Salim Ćatić i predavali honorarno, pored muderisa i redovnih nastavnika.

Među konjičkim muderisima bili su: Omer ef. Humo, Ali ef. Borić, Salih ef. Gačo, Agan ef. Kojić, Mustafa ef. Salihbegović, Hasan ef. Smajlović, Rustem ef. Rustempašić, Nezir ef. Hadžiomerović, hafiz Džemal ef. Kršlaković.

Poslije smrti Hadžiomerovića, nekako 1940. godine, medresa je ostala bez muderisa i učenici se počeli rasipati. Koncem 1941. godine došao je za muderisa hafiz Džemal Kršlaković, ali uslijed ratnog stanja medresa nije radila. On je bio samo imam u Junuz-čauševoj džamiji i matičar.

Za vrijeme rata u zgradu medrese se uselila milicija talijanske vojske, koja se 1942. godine pod naletom partizana raspršila, a u zgradu se uselili muhadžiri. U tom periodu je zgrada veoma oštećena. Nakon 1945. godine zgrada je nabrzinu adaptirana i pretvorena u poslovnu, a kasnije u stambenu zgradu. Godine 1958. država je nacionalizovala (oduzela) zgradu medrese od Islamske zajednice i time joj onemogućila da medresu koristi za svoje potrebe.

Zgrada medrese nakon adaptacije 1945.

Tek 1976. godine dobijeno je rješenje o vraćanju zgrade medrese u vlasništvo Islamskoj zajednici. Nakon povrata zgrade počela je njena rekonstrukcija. Prilikom obnove 1982. godine na zgradi je podignut dodatni sprat, tako da je ona izgubila svoj prethodni izgled.

Današnji izgled

Uz harem Čaršijske džamije u novoj vakufskoj zgradi koja je izgrađena 2010.g. na mjestu gdje se nekada nalazila stara zgrada već spomenutog ženskog mekteba danas se nalazi se biblioteka Medžlisa IZ-e Konjic (2 sprat) i spomen soba posvećena šehidima, poginulim i umrlim braniocima Konjica u periodu 1992-1996, tokom odbrane od agresije na opštinu  Konjic i Republiku Bosnu i Hercegovini. U sobi se, pored ostalog, nalaze slike konjičkih šehida.

Krajem aprila 1992 sa sjeveroistoka opštine od strane rezervista jugoslovenske armije i naoržanih  formacija srpske demokratske stranke sa  područja Boraka, Bjele s jedne strane te Bradine i Brđani s druge strane  krenula je brutalna agresija i ubijanje grada Konjica i građana Konjica. Agresija je imala za cilj zauzimanje Konjica te povezivanje teritorija samoproglašene paradržavne tvorevina Istočna Hercegovina kao i spajanje sa snagama koje su blokirale naš glavni grad stavljajući ga u dupli obruč.

Polovinom aprila 1993 god na osnovu dogovora Tuđman-Milošević sa jugozapada opštine krenula je i druga agresija ovaj put od strane hrvatskog vijeća odbrane podržana logistikom hrvatske vojske s ciljem uključivanje Konjic  u samoproglašenu paradržavnu tvorevinu HRHB.

Tokom 47 mjesečne opsade grada i opštine Konjic svoje živote u temelje države Bosne i Hercegovine dalo je 490 branilaca Konjica.

Tokom granatiranja i snajperskog djelovanja ubijeno je 23 djece i 126 civila. Industrijski pogoni su na pojedinim djelovima opštine Konjic su potpuno uništeni a na drugim devastirani.

Džamije u Glavatičevu, Hotovolju, Studenčici (Općina Konjic) su potpuno uništene od strane agresora, a sve gradske džamije su oštećene dok su vjerski objekti drugih vjerskih konfesija ostali  netaknuti.

 

Šehidsko mezarje

 U haremu pored Čaršijske džamije u periodu agresije 1992-1995. godina ukopano je 102 šehida Armije R BiH.

 

PRIREDIO:ESAD BAJIĆ